Các mô hình sàn giao dịch

 

Các loại sàn giao dịch khác nhau có các mô hình giao dịch khác nhau. Mô hình giao dịch của sàn quyết định đến cách mà giao dịch của bạn được khớp lệnh, thậm chí vì thế mà nó còn ảnh hưởng đến cả kết quả giao dịch của bạn. Do đó, bạn cần hiểu rõ về các mô hình giao dịch trước khi lựa chọn sàn.

 

Có hai loại sàn chính là Dealing Desk và No Dealing Desk. Trong đó, sàn No Dealing Desk lại tiếp tục chia nhỏ ra làm ba loại là STP thông thường, DMA/STP và ECN/STP. Hãy cùng tìm hiểu về từng loại.

forex broker types

 

Sàn "Dealing Desk" (còn gọi là sàn Market Maker)

 

Sàn Dealing Desk còn có một tên gọi khác là "Market Maker". Bản thân cái tên "Market Maker" đã mô tả đúng tính chất của nó là "người tạo ra thị trường". Trong hệ thống của sàn dealing desk, lệnh của khách hàng được thông qua một trung tâm xử lý gọi là "dealing desk" mà tại đó các lệnh được phân loại và xử lý bởi trung tâm điều kiển nội bộ của sàn. Sàn dealing desk tự đưa ra các tỉ giá của các cặp tiền tệ để gửi đến các khách hàng trong hệ thống. Mặc dù các tỉ giá này không hoàn toàn trùng khớp nhưng nó cũng khá bám sát với tỉ giá của thị trường liên ngân hàng vì có sự cạnh tranh giữa các sàn dealing desk với nhau. Câu hỏi được đặt ra là "Vậy sàn desling desk có chơi ngược lại với khách hàng không?". Để trả lời câu hỏi này, chúng ta phải tìm hiểu thêm về cách thức khớp lệnh của sàn dealing desk.

 

Cách thức khớp lệnh của mô hình dealing desk

 

Đối với mô hình dealing desk, lệnh của khách hàng được gửi qua phần mềm giao dịch trên máy tính đến trung tâm xử lý của sàn dealing desk. Để đảm bảo tất cả mọi lệnh của khách hàng đều được khớp, đôi khi sàn giao dịch bắt buộc phải lấp đầy các vị trí đó ngay lập tức bằng cách tự đứng vào các vị trí đối ngược lại với khách hàng (vì một lệnh chỉ được khớp khi có một lệnh ngược lại có cùng khối lượng). Điều đó có nghĩa là họ có thể mua khi một khách hàng bán và có thể bán khi có một khách hàng mua, quy luật này được áp dụng như nhau với mọi khách hàng.

 

Sau đó, tất cả các lệnh này sẽ được gom vào một chỗ và bắt đầu được xử lý theo hướng: mỗi lệnh giao dịch của khách hàng sẽ được khớp với một lệnh giao dịch đối ngược của một khách hàng khác bên trong hệ thống và các vị trí đối ngược mà sàn giao dịch chiếm . Nếu có một lệnh nào đó không tìm lệnh đối ngược của bất kỳ khách hàng nào bên trong hệ thống, nó sẽ bị đứng trước hai lựa chọn do sàn quyết định: Hoặc được chuyển tiếp ra để đối ứng (hedging) với một lệnh ngược lại bên ngoài thị trường liên ngân hàng, hoặc được giữ lại để khớp với một lệnh đối ngược của chính sàn giao dịch. Tất nhiên là sàn sẽ chuyển tiếp các lệnh lãi của khách hàng ra bên ngoài và giữ lại các lệnh lỗ của khách hàng để tự mình đứng vào vị trí đối ngược, tức là có lãi. Hãy xem sơ đồ sau để thấy quy trình xử lý và khớp lệnh của mô hình sàn dealing desk (market maker):

dealing desk broker model

Mô hình giao dịch Dealing desk

 

Có một số người nói rằng sàn dealing desk luôn chơi ngược lại khách hàng bởi vì có mẫu thuẫn về lợi ích. Nhưng thực sự thì không hẳn là như vậy. Họ chỉ chơi ngược lại với các lệnh lỗ của khách hàng bị thừa ra trong hệ thống. Do tính chất của mô hình này, họ có động cơ để làm điều đó. Do đó, sự thực là sàn dealing desk có thể sẽ chơi ngược lại với khách hàng nhưng chỉ với các khách hàng bị lỗ chứ không phải tất cả. Tuy nhiên, một số sàn giao dịch xấu chơi còn có thể lạm dụng một lựa chọn thứ ba đối với lệnh của khách hàng: từ chối không khớp lệnh. Khi lệnh của khách hàng có lợi thế ngay từ lúc vào lệnh và sàn giao dịch không kịp chuyển tiếp lệnh này ra ngoài thị trường liên ngân hàng do giá biến động quá nhanh thì các sàn xấu chơi sẽ từ chối khớp lệnh, trong khi các sàn tử tế sẽ vẫn khớp lệnh và chấp nhận đứng vào vị trí lỗ, coi như đó là một rủi ro tất yếu trong kinh doanh (thực ra họ không lỗ vì được bù lại rất nhiều bằng spread). Hành vi này thường được che giấu bằng lý do giá khớp lệnh không tồn tại và thông báo bằng thông báo "Requote" trong phần mềm giao dịch. Hãy chú ý điểm này để phân biệt giữa sàn dealing desk tốt và xấu.

 

Sàn dealing desk thu lợi nhuận bằng cách nào?

 

Cũng giống như các ngành kinh doanh khác, sàn dealing desk phải có cách kiếm tiền của mình. Họ thu lợi nhuận từ chênh lệch spread giữa giá bid và giá ask mà họ cung cấp cho khách hàng, nó nghĩa là họ mua ở giá thấp và bán ở giá cao. Một nguồn thu nữa của họ chính là số tiền thua lỗ của khách hàng (nghe có vẻ khá phũ phàng nhưng sự thật là như vậy). Dưới đây là các phương án mà sàn dealing desk sẽ lựa chọn tùy vào kết quả giao dịch của khách hàng:

Kết quả giao dịch của khách hàng Hành động của sàn Dealing desk Lợi nhuận thu được
Lãi

Chuyến lệnh của khách hàng ra thị trường liên ngân hàng

Chênh lệch giữa spread nội bộ và spread của thị trường liên ngân hàng
Khớp với lệnh lỗ của một khách hàng khác Spread nội bộ
Lỗ Khớp với lệnh lãi của một khách hàng khác Spread nội bộ
Tự đứng vào vị thế ngược với khách hàng Tiền lỗ của khách hàng

Điều này cho thấy sàn dealing desk luôn luôn thu được lợi nhuận cho dù khách hàng lãi hay lỗ, nhưng họ sẽ thu được nhiều lợi nhuận nhất với các khách hàng thua lỗ. Bởi vì tính chất này, có vẻ như sàn dealing desk sẽ thích nhìn thấy khách hàng thua lỗ để có thể biến số tiền đó thành lợi nhuận của mình. Điều này có thể trở thành động cơ cho sự can thiệp gian lận, nhưng không có nghĩa là tất cả các sàn dealing desk đều là gian lận. Trong một phần khác, chúng ta sẽ nói về cách nhận ra những kẻ gian lận cũng như phân biệt giữa trò gian lận với những bất lợi thực sự của thị trường.

 

Ngoài ra, hầu hết các sàn giao dịch đều được giám sát bởi các cơ quan tài chính có thẩm quyền mà họ phải tuân thủ nghiêm ngặt, trừ khi muốn giải thể. Nói chung, một sàn giao dịch khôn ngoan sẽ lựa chọn kiếm chênh lệch spread một cách lâu dài hơn là tìm cách lừa đảo khách hàng trong ngắn hạn.

 

Một điều cần nhớ nữa là bạn sẽ không bị mất tiền nếu bạn vào lệnh đúng. Sự thật này là không thể thay đổi vì sàn dealing desk chỉ có thể lấy được tiền của những người thua mà thôi. Do đó, điều quan trọng hơn cả là bạn đừng biến mình thành kẻ thua cuộc bằng cách hãy giao dịch thật chuẩn.

 

Sàn "No Dealing Desk"

 

Sàn giao dịch mô hình "No Dealing Desk" cho phép khách hàng tham gia trực tiếp vào thị trường liên ngân hàng mà không cần thông qua trung tâm điều phối. Sàn "No dealing desk" không đóng vai trò người chơi trong thị trường như sàn dealing desk. Công việc của họ chỉ đơn giản là giúp khách hàng tham gia vào một sân chơi lớn hơn: thị trường liên ngân hàng, nơi mà trước đây chỉ dành cho những "ông lớn" như các ngân hàng, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và các nhà tài phiệt vốn lớn.

 

Những điểm nổi bật của mô hình giao dịch trực tiếp là sự minh bạch, chênh lệch spread thấp và khớp lệnh tốt hơn. Trước đây, cần phải có một số vốn rất lớn mới có thể tham gia vào mô hình giao dịch có lợi thế này. Nhưng ngày nay ngày càng có nhiều sàn giao dịch trực tiếp hạ thấp điều kiện tham gia để thu hút khách hàng.

 

Để mô hình này hoạt động, các sàn giao dịch trực tiếp sử dụng giao thức STP (Strait Through Processing), cho phép chuyển toàn bộ lệnh của khách hàng đến các nhà cung cấp thanh khoản mà không có bất cứ sự can thiệp nào. Tất cả các lệnh được khớp một cách tự động tại giá Bid/Ask mà nhà cung cấp thanh khoản đưa ra.

 

Nói chung, tất cả các sàn giao dịch trực tiếp (no dealing desk) đều được gọi là sàn STP. Tuy nhiên, nó còn có thể được chia ra nhỏ thành 3 loại: STP thông thường (STP), DMA/STP (Direct Market Access STP) và ECN/STP (Electronic Communication Network STP).

 

Sàn STP thông thường

 

Sàn STP thông thường khớp các lệnh của khách hàng và sau đó đối ứng lệnh đó với các nhà cung cấp thanh khoản ngay lập tức. Nhưng không giống với các sàn dealing desk, sàn STP không can thiệp vào hướng xử lý các lệnh đó mà nó được thực hiện bằng một hệ thống tự động. Sàn STP không giao dịch ngược lại với khách hàng. Sàn STP có lợi nhuận bằng cách gia tăng chênh lệch spread từ nhà cung cấp thanh khoản lên một chút trước khi cung cấp nó đến khách hàng và lại hạ thấp xuống mức cũ trước khi chuyển ngược từ khách hàng về nhà cung cấp thanh khoản. Một số sàn STP thu một mức phí Commission cố định thay vì ăn chênh lệch spread.

 

Với mô hình này, sàn STP thông thường có khả năng đưa ra mức spread cố định và kiểu khớp lệnh instant. Điều có thể xảy ra là nếu hệ thống của sàn STP thông thường không kịp đối ứng lệnh của khách hàng với nhà cung cấp thanh khoản (đặc biệt là trong các thời điểm thị trường biến động nhanh như lúc các tin tức được công bố), khách hàng có thể sẽ bị từ chối khớp lệnh với thông báo "re-quote" (báo lại giá).

 

Sàn DMA/STP (Direct Market Access)

 

DMA là viết tắt của Direct Market Access, tức là trực tiếp tham gia vào thị trường. Đúng như tên gọi, sàn DMA/STP gửi lệnh của khách hàng trực tiếp đến các nhà cung cấp thanh khoản mà họ ký hợp đồng (một số sàn chỉ có một nhà cung cấp thanh khoản, trong khi một số sàn khác có nhiều hơn). Đây cũng là điểm khác biệt của sàn DMA/STP với sàn STP thông thường vì sàn STP thông thường vẫn phải có thêm một động tác là phải khớp một lệnh đối ứng với nhà cung cấp thanh khoản sau khi nhận lệnh của khách hàng. Sàn DMA/STP chỉ đóng vai trò như cầu nối liên kết giữa những người chơi đến các nhà cung cấp thanh khoản. Do tính chất của mô hình này, lệnh của khách hàng được khớp trực tiếp với nhà cung cấp thanh khoản mà không có bất cứ sự từ chối khớp lệnh nào (re-quote). Tuy tránh được hiện tượng từ chối khớp lệnh (re-quote), nhưng khách hàng có thể phải đối mặt với hiện tượng trượt giá (slippage), điều đó có nghĩa là lệnh sẽ được khớp tại tỉ giá hiện thời tại thời điểm khớp lệnh, chứ không phải là tỉ giá mà bạn nhìn thấy trên màn hình lúc bạn vào lệnh. Để tìm hiểu về hiện tượng này, bạn có thể đọc thêm tại "So sánh lệnh Market và lệnh Instant".

 

Sàn DMA/STP lấy tỉ giá Bid/Ask gốc từ nhiều nhà cung cấp thanh khoản (chủ yếu là các ngân hàng), sau đó kết hợp giữa giá Bid (giá bán) cao nhất với giá Ask (giá mua) thấp nhất để tạo ra "giá tốt nhất", đó chính là giá "kẹp giữa" có chênh lệch spread thấp nhất (có lợi nhất cho khách hàng). Cũng giống như trong hệ thống của sàn STP thông thường, mức chênh lệch spread này được gia tăng lên một chút trước khi được niêm yết trên phần mềm giao dịch của khách hàng. Mức gia tăng có thể là 1 pip, 0.5 pip hay 2 pip là tùy thuộc vào chính sách của từng sàn. Thỉnh thoảng, nếu nhận được giá Bid gốc cao nhất cao hơn giá Ask gốc thấp nhất thì sàn DMA/STP sẽ cung cấp cho khách hàng giá Bid và giá Ask bằng nhau, tức là spread bằng 0, và sàn sẽ tranh thủ kiếm thêm từ sự chênh lệch spread ngược này, còn đối với khách hàng thì spread bằng 0 đã là món quà tốt nhất rồi. Giả sử có 2 sàn nhận được các giá Bid/Ask khác nhau từ các nhà cung cấp thanh khoản khác nhau, hãy xem họ cung cấp lại giá Bid/Ask đến khách hàng như thế nào:

Sàn

Nhà cung cấp thanh khoản

Tỉ giá Bid/Ask

Giá Bid cao nhất/

Ask thấp nhất

(sàn nhận được)

Gia tăng spread

Giá niêm yết khách hàng nhận được

Lợi nhuận của sàn

Sàn 1 A 1.20010/1.20020 1.20010/1.20015 ±0.5 pip (mỗi chiều)

1.20005/1.20020

(Spread = 1.5)

1 pip
B 1.20000/1.20015
Sàn 2 A 1.20010/1.20020 1.20015/1.20005 ±0.5 pip (mỗi chiều)

1.20010/1.20010

(Spread = 0)

1 pip
C 1.20000/1.20005
D 1.20015/1.20020

Mức chênh lệch spread mà bạn nhìn thấy trên phần mềm giao dịch chắc chắn là lớn hơn mức mà sàn DMA/STP nhận được từ nhà cung cấp thanh khoản. Rõ ràng là sàn nào có nhiều nhà cung cấp thanh khoản hơn hoặc có nhà cung cấp thanh khoản có giá tốt hơn thì cũng sẽ cung cấp lại tỉ giá tốt hơn cho khách hàng của mình bởi vì giá niêm yết tốt nhất được kết hợp từ giá gốc của nhiều nhà cung cấp thanh khoản khác nhau. Tuy nhiên, thay vì gia tăng mức spread gốc, một số sàn chọn cách thu một mức phí giao dịch (commission) cố định trên mỗi giao dịch và cung cấp lại cho khách hàng nguyên mức spread gốc.

 

Lệnh của khách hàng sẽ được gửi đến nhà thanh khoản nào đáp ứng tốt nhất (lệnh mua được gửi đến nhà thanh khoản có giá Ask thấp nhất, lệnh bán được gửi đến nhà thanh khoản có giá Bid cao nhất), nhưng phải đi qua một "cổng" trong hệ thống mà tại đó sàn sẽ hạ thấp mức spread trở lại mức gốc hoặc thu phí giao dịch như một hình thức thu tiền cung cấp dịch vụ.

STP broker model

Mô hình giao dịch STP (thông thường & DMA)

 

Vì không có xung đột về lợi ích giữa sàn giao dịch với khách hàng trong mô hình STP, sàn sẽ không can thiệp vào các giao dịch của khách hàng. Tuy nhiên, có một thực tế là vẫn có một vài sàn kết hợp giữa mô hình STP và Dealing desk với nhau. Tất cả các sàn STP đều phải ký hợp đồng với các nhà cung cấp thanh khoản mà trong đó quy định khối lượng giao dịch tối thiểu để được chấp nhận (thường ít nhất là 0.01 standard lot hay 1000 đơn vị). Vì thế, tất cả những lệnh nào có khối lượng thấp hơn mức này (thường dành cho loại tài khoản nhỏ) sẽ được sàn STP xử lý nội bộ như trong mô hình dealing desk vì những lệnh đó không thể tiếp cận trực tiếp được với nhà cung cấp thanh khoản.

 

Sàn ECN/STP (Electronic Communication Network)

 

Sàn ECN/STP (cũng được gọi tắt là sàn ECN) cũng gần tương tự như sàn STP nhưng nó có cấu trúc mở hơn với một môi trường giao dịch cho phép tất cả các thành phần như ngân hàng, quỹ đầu tư, nhà đầu tư nhỏ lẻ giao dịch trực tiếp với nhau, thậm chí các sàn dealing desk cũng có thể gửi lệnh vào đây. Tất cả các thành phần tham gia thị trường có thể gửi giá Bid/Ask cạnh tranh của mình lên hệ thống thông qua phần mềm giao dịch để tìm được đối tác có giá khớp được ở vị trí đối ứng theo thời gian thực. Giá Bid/Ask được niêm yết trên phần mềm giao dịch là giá tốt nhất ngay tại thời điểm đó. Một sàn ECN thực sự thường cung cấp một công cụ gọi là Depth of Market (DOM) trong phần mềm giao dịch, công cụ này cho biết khối lượng của các lệnh chờ tại các mức giá khác nhau bên trong hệ thống. Tính năng này cho phép các trader theo dõi quá trình khớp lệnh và biết được vị thế của mình đang ở đâu trong thị trường.

 

Tất nhiên là sàn ECN không bao giờ phục vụ miễn phí. Để có thể được sử dụng môi trường giao dịch hiện đại này, khách hàng phải trả một mức phí giao dịch, gọi là phí commission. Phí commisson này thường được tính trên mỗi lot giao dịch hoàn thành, bao gồm cả vào lệnh và thoát lệnh (VD: thu 10$ trên mỗi standard lot). Không giống với 2 loại sàn STP ở trên, sàn ECN không kiếm tiền từ chênh lệch spread mà chỉ thu phí giao dịch commission. Với một phép toán đơn giản, bạn sẽ nhận ra rằng tổng cộng phí commission và chênh lệch spread rất thấp trong hệ thống ECN vẫn thường thấp hơn mức spread khá cao trong hệ thống Dealing desk hoặc STP mà bạn phải trả.

ECN broker model

Mô hình giao dịch ECN

 

Mặc dù hệ thống ECN không phải là thị trường liên ngân hàng thực sự, nhưng nó hoạt động rất giống và có thể coi nó như một "thị trường liên ngân hàng thu nhỏ" mà tại đó mỗi thành phần đều đóng vai trò như một ngân hàng. Mức chênh lệch spread cực kỳ thấp giữa giá Bid và giá Ask (đôi khi bằng 0) đã làm cho mô hình ECN trở thành môi trường lý tưởng cho kỹ thuật chơi nhanh (Scalping), theo đó người chơi có thể có nhiều lợi nhuận nhỏ bằng cách vào lệnh và đóng lệnh trong một khoảng thời gian rất ngắn nhằm chớp lấy cơ hội dao động giá liên tục.

 

So sánh giữa các loại sàn giao dịch

forex brokerage types

Mỗi loại sàn giao dịch đều có ưu và nhược điểm riêng cũng như có thể phù hợp với các nhu cầu khác nhau của khách hàng. Hãy cùng liệt kê ra các đặc điểm chính của mỗi loại sàn để so sánh:

Sàn Dealing Desk Sàn No Dealing Desk
Market Maker STP thông thường DMA/STP ECN/STP
Chơi ngược lại với các lệnh lỗ của khách hàng Có thể chơi ngược lại các lệnh lỗ có khối lượng quá nhỏ của khách hàng Không chơi ngược với khách hàng Không chơi ngược với khách hàng
Có thể có xung đột lợi ích với khách hàng Có thể có xung đột lợi ích với khách hàng Không có xung đột lợi ích với khách hàng Không có xung đột lợi ích với khách hàng
Yêu cầu nạp ít tiền vốn để mở tài khoản

Yêu cầu nạp ít tiền vốn để mở tài khoản

Yêu cầu nạp ít tiền vốn để mở tài khoản

Yêu cầu nạp nhiều tiền vốn hơn để mở tài khoản
Tỉ giá được niêm yết bởi sàn Tỉ giá được niêm yết bởi thị trường Tỉ giá được niêm yết bởi thị trường Tỉ giá được niêm yết bởi thị trường
Khách hàng phải chịu mức spread sàn đưa ra Khách hàng phải chịu mức spread gốc gia tăng hoặc phí commission Khách hàng phải chịu mức spread gốc gia tăng hoặc phí commission

Khách hàng chịu mức spread gốc và phí commission

Khớp lệnh kiểu Instant hoặc Market Khớp lệnh kiểu Instant hoặc Market Khớp lệnh kiểu Market Khớp lệnh kiểu Market
Có thể bị khớp lệnh chậm hơn Khớp lệnh nhanh hơn Khớp lệnh nhanh hơn Khớp lệnh nhanh hơn
Có thể bị từ chối khớp lệnh (requote) Có thể bị từ chối khớp lệnh (requote) Luôn khớp lệnh
(No requote)
Luôn khớp lệnh
(No requote)
Không bị trượt giá với kiểu khớp lệnh Instant Không bị trượt giá với kiểu khớp lệnh Instant Có thể bị trượt giá khi thị trường biến động nhanh Có thể bị trượt giá khi thị trường biến động nhanh
Spread cố định hoặc thay đổi Spread cố định hoặc thay đổi Spread thay đổi Spread thay đổi
Phần mềm giao dịch dễ sử dụng Nhiều lựa chọn Nhiều lựa chọn Phần mềm giao dịch chuyên nghiệp
Không xem được quá trình thanh khoản Không xem được quá trình thanh khoản Có thể xem được quá trình thanh khoản bằng công cụ Depth Of Market (DOM) Xem được quá trình thanh khoản bằng công cụ Depth Of Market (DOM)

Có thể niêm yết giá bằng hệ thống 4/2 số

(ít chính xác hơn)

Luôn niêm yết giá bằng hệ thống 5/3 số

(chính xác hơn)

Luôn niêm yết giá bằng hệ thống 5/3 số

(chính xác hơn)

Luôn niêm yết giá bằng hệ thống 5/3 số

(chính xác hơn)

Ghi chú: Màu xanh: Ưu điểm; Màu vàng: Trung bình; Màu đỏ: Nhược điểm

 

Bảng so sánh trên cho thấy có rất nhiều yếu tố cần được quan tâm trước khi chọn lựa một mô hình sàn giao dịch phù hợp. Không thể có một lời khuyên cụ thể về việc nên chọn loại sàn nào vì tất cả phụ thuộc vào nhu cầu của bạn.

 

Nếu bạn là người mới tham gia và bạn chỉ muốn thử đầu tư một chút tiền hay bạn chỉ cần phần mềm sử dụng đơn giản, spread cố định cho dễ tính toán, được đảm bảo không trượt giá thì bạn có thể chọn mô hình dealing desk với kiểu khớp lệnh instant. Còn nếu bạn đã thành thạo và chú trọng vào tính công bằng, chi phí giao dịch thấp, giao dịch chuyên nghiệp hoặc muốn có lợi thế từ công cụ DOM thì mô hình STP hoặc ECN là lựa chọn của bạn.

 

Hiện nay, có rất nhiều sàn giao dịch cung cấp nhiều mô hình giao dịch cho khách hàng lựa chọn. Sàn có thể là dạng dealing desk, STP hay ECN là tùy vào từng loại tài khoản mà họ cung cấp cho khách hàng. Mô hình hoạt động linh hoạt này giúp các sàn giao dịch thu hút thêm khách hàng cũng như giữ chân được khách hàng cũ nếu như khách hàng muốn đổi mô hình giao dịch mà không cần chuyển sang sàn giao dịch khác.

 

Sau khi đã tìm hiểu về các mô hình sàn giao dịch, bạn cần biết làm thế nào để biết một sàn giao dịch có tin cậy hay không. Hãy tiếp tục đọc ở các phần sau.